| Oprócz smaku węch jest jedynym zmysłem chemicznym. Cały sens tego zmysłu opiera się na zdolności do rozpoznawania określonych związków chemicznych, lub mieszanin tych związków w powietrzu. Zapachy odczuwamy poprzez kontakt związków chemicznych o właściwościach zapachowych z receptorami umieszczonymi w błonie śluzowej. Receptory zapachowe są specjalnie przystosowane do rozpoznawania zapachów i przesyłania ich do mózgu. Dokładniej mówiąc receptory zapachowe u każdego człowieka są zlokalizowane w górnej części kanałów nosowych, tuż pod oczami oraz między nimi. Receptory występują w dwóch grupach po 2,5cm. Łącznie liczba receptorów u przeciętnego człowieka wynosi około 50 milionów komórek. Impuls nerwowy jest przesyłany od receptorów do opuszków węchowych usytuowanych bezpośrednio nad receptorami poniżej płatów czołowych kory mózgowej. Bodźce te są przekazywane natychmiast, bez uczestnictwa żadnych pośrednich czynników. Tym właśnie różni się zmysł węchu od zmysłu dotyku i wzroku w których między bodźcem a korą mózgową występuje kilka stacji przekaźnikowych. Wielu naukowców jest zdania że węch był jednym z pierwszych zmysłów ludzkich. Świadczyć o tym ma ludzkie węchomózgowie które jest bardzo podobne do węchomózgowia jaszczurek. Oznaczać to może tylko jedno, mianowicie że węch wyewoluował przed oddzieleniem się ssaków. Związki zapachowe muszą posiadać umiejętność przeniknięcia przez błonę śluzową, która otacza receptory. To błona śluzowa dokonuje wstępnej początkowej selekcji zapachów, potem przepuszcza określone grupy zapachów do poszczególnych części receptorów. Istnieją związki chemiczne które są wyczuwalne przez przy bardzo śladowych stężeniach wielkości 0,5 ppm . Układ nerwowy potrzebuje do wykrycia co najmniej czterdziestu działających receptorów. Wrażliwość na zapachy uzależniona jest od wielu czynników na przykład: - od nastroju emocjonalnego - od stanu zdrowia - od okoliczności w których stykamy się z danym zapachem - od naszego osobistego cyklu rozwojowego Ze zmysłem węchu związana jest pewna skaza genetyczna nazwana przez naukowców anosmią. Cierpi na tę przypadłość około 2-3% każdej populacji. Charakteryzuje się ona całkowitą niewrażliwością na pewne grupy zapachów. Anosmii można się także nabawić poprzez przebywanie przez dłuższy okres czasu w miejscu gdzie występowało bardzo wysokie stężenie jakiegoś zapachu. W krajach wysoko rozwiniętych odnotowuje się coraz więcej przypadków anosmii, ludzie żyjący w tych krajach mają bardzo słabo rozwiniętą wrażliwość na zapachy. Na przykład w Stanach Zjednoczonych szacuje się że niemal połowa ludności dotknięta jest częściową anosmią na różne grupy zapachów natomiast około dziesięciu procent cierpi na anosmię zupełną na kilka grup zapachów. 25% ludzi ze zdiagnozowaną anosmią ma zaburzenia seksualne spowodowane z brakiem wyczuwalności feromonów. Niektóre zwierzęta jak na przykład psy i szczury mają o wiele lepiej rozwinięty zmysł węchu niż ludzie. Wielu naukowców uważa że spowodowane jest to brakiem treningu. Udowodniono że węch poddawany ćwiczeniom ulega poprawie. Dowiedziono również że u dojrzałych kobiet wrażliwość na zapachy zależy od zmian cyklu miesiączkowego, u kobiet w ciąży węch zmienia się w sposób zdecydowany i są one w stanie w tym okresie wyczuwać zapachy które dla innych ludzi są niewyczuwalne, jednocześnie nie odczuwają w tym czasie zapachów które inni ludzie wyłapują. Pewien psychiatra odnotował przypadek człowieka który urazu mózgu posiadł umiejętność fantastycznego odczuwania zapachów. Był w stanie podawać takie informacje o zapachach które dla zwykłego człowieka są nieosiągalne. Wszystkie te informacje świadczą o niezwykłej złożoności tego ludzkiego zmysłu, jeszcze nieprędko rozwikłamy jego wszystkie tajemnice.
|